Bize Ulaşın
1. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ (İZALE-İ ŞUYU) DAVASI NEDİR?
Eski adıyla izale-i şüyu ve yeni adıyla ortaklığın giderilmesi davaları, paylı (müşterek) ya da elbirliği (iştirak halinde) ile mülkiyete konu olan taşınmaz veya taşınır mallarda paydaşlar/ortaklar arasında mevcut birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirip ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan iki taraflı bir dava türüdür. (Canan Ruhi, Ahmet Cemal Ruhi, İzalei Şüyu Ortaklığın Giderilmesi Paylaşma Davaları (En Son Yargıtay İçtihatlarıyla), Seçkin Yayıncılık, Güncellenmiş 6. baskı, Ankara, 2017, s. 158.)
Paydaşlığın (ortaklığın) giderilmesi davaları, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallarda paydaşlar (ortaklar) arasında mevcut birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirip ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan, iki taraflı, tarafları için benzer sonuçlar doğuran davalardır (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 2015/7322 E. , 2017/458 K.)
Paylı mülkiyet; birden fazla kişinin taşınır ya da taşınmaz bir mal üzerindeki maddi olarak bölünmemiş, soyut paylara sahip olmasını ifade etmektedir. Elbirliği ile mülkiyet hali ise birden fazla kişinin söz konusu taşınmaz ya da taşınır malın tamamı üzerindeki mülkiyet hakkına sahip olmasıdır. Yani kısaca paylı mülkiyette taraflar ortak oldukları mal üzerinde yalnızca payları oranında tasarrufta bulunabilirlerken elbirliği ile mülkiyet durumunda ise diğer ortakların rızası olmaksızın kendi hisselerinde dahi tasarrufta bulunamaz.
2. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ DAVASI KİME KARŞI AÇILABİLİR?
Ortaklığın giderilmesi davası taşınır ya da taşınmaz bir maldaki tüm ortaklar tarafından açılabilir. Ortaklığın giderilmesi davasının sonuçlanabilmesi için tüm paydaşların davada yer alması zorunludur. Paydaşlardan birinin ölümü halinde mirasçılık belgesinde ismi geçen tüm mirasçıların davaya dahil edilmesi gerekmektedir.
3. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ DAVASI İÇİN ZAMANAŞIMI NE KADARDIR?
Ortaklığın giderilmesi davası kanunda bahsedilen bazı istisnalar hariç olmak her zaman açılabilen bir dava olup herhangi bir zamanaşımı süresine tabi değildir. Ancak TMK’da;
-Hukukî bir işlem gereğince paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunması halinde,
-Paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunması halinde,
-Uygun olmayan bir zamanda,
Ortaklığın giderilmesi istenilemez. Paylaşmayı isteme hakkı, hukukî bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zaman hususu ise dürüstlük kuralı uyarınca, her paydaşın çıkarına göre mahkemece belirlenir. Örnek vermek gerekirse, bir taşınmazda aile konutu şerhi varsa, bu şerh terkin edilmedikçe ortaklığın giderilmesi istenemez. Taşınmazı kiracının kullanması veyahut kentsel dönüşüm alanında kalması hali uygun olmayan zaman olarak öngörülmemiş olup bu hallerde dava açılabilir.
4. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ DAVASI NEREDE VE HANGİ MAHKEMEDE AÇILIR?
Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemeleri’nde açılır.
5. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ DAVASI TÜRLERİ NELERDİR?
Ortaklığın giderilmesi davası aynen taksim yoluyla ve satış yolu ile gerçekleştirilebilir.
a. Aynen Taksim Yoluyla İzale-i Şuyu
Aynen taksim yoluyla ortaklığın giderilmesi yönteminde paydaşlardan her birine ayrı ayrı olarak maldan bir bölüm verilerek ortaklık giderilir. Örnek vermek gerekirse 4 paydaşı bulunan bir tarlanın 4 paydaşa da ayrı ayrı olarak eşit olarak bölünerek verilmesi hali aynen taksim yoluyla ortaklığın giderilmesi olarak adlandırılır. Parçalara bölünen malların her birinin değeri birbirine denk düşmüyor ise değeri eksik olan bölüme değeri diğer parçalara denk gelecek kadar para eklenerek ortaklık giderilir.
Aynen taksim yoluyla ortaklığın giderilmesi için birtakım şartlar getirilmiştir. Bunun için; taraflardan birinin ortaklığı aynen taksim yoluyla gidermek istemeli, üzerinde ortaklık bulunan mal aynen taksime uygun olmalı (yani bölünebilir bir mal olmalı), bu yöntem ile ortaklık giderildiğinde malın değeri ciddi manada düşmemeli (taraflardan her biri aynen taksim yolu ile ortaklığın giderilmesi yönünde bir irade ortaya koydukları bir durum söz konusu ise bu değer kabı dikkate alınmaz)
b. Satış Yoluyla İzale-i Şuyu
Taşınmazın aynen taksim yolu ile bölünmesi mümkün değilse. Yani taşınmaz bölünemez bir mal veya taraflardan hiçbiri aynen taksim talebinde bulunmamışsa yahut aynen taksim durumunda taşınmazın değeri önemli ölçüde azalıyorsa satış yolu ile ortaklığın giderilmesi yöntemi tercih edilir.
Satış yoluyla ortaklığın giderilmesinde, satışın ortaklar arasında yapılabilmesi için tüm paydaşların satış yolu ile ortaklığın giderilmesi talebinde bulunması gerekmektedir. Aksi takdirde satış işlemi herkese açık olarak yapılacaktır.
Mahkemenin satış yoluyla izale-i şuyuya karar vermesi durumda dosya satış memurluğuna gönderilir ve öncelikli olarak kıymet takdiri yapılır. Yapılan bu kıymet takdirinden sonra icra ve iflas kanunundaki ilgili hükümlerce açık arttırma yöntemi ile satış işlemlerine başlanır.
6. Ortaklığın Giderilmesi Davası Açılmadan Ortaklığın Giderilmesi Mümkün Müdür?
Taraflar ortak oldukları mal üzerinde ortaklıklarını gidermek istediklerinde mahkemeye başvurmak zorunda değildirler. Eğer ki anlaşarak ortaklığı giderebiliyorlarsa mahkeme yoluna başvurmaksızın ortaklığı giderebilirler. Bu bağlamda mahkeme yoluyla ortaklığın giderilmesi durumu yalnızca tarafların ortaklığın giderilmesi için kendi aralarında anlaşamadıkları durumda söz konusu olmaktadır.
7. Ortaklığın Giderilmesi Davasında Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücretini Kim Öder?
Ortaklığın giderilmesi davasında harç maktu harç olarak düzenlenmiştir (dava değerine göre değişkenlik göstermeyen standart bir miktar) ve bu maktu harç davayı açan davacı ortak tarafından ödenir ancak mahkeme sonucunda mahkeme giderleri ve vekalet ücretleri taraflara payları oranında yükletilir.
Avukat Erman ORAN